६०औँ बाल दिवस, बालश्रम र यौन शोषणका गम्भीर समस्या
काठमाडौँ- सनिवार ६०औ राष्ट्रिय बाल दिवस देशभर विभिन्न नारा र कार्यक्रम आयोजना गरेर मनाए र आज पनि मनाईन्दैछन । यसरी हरेक वर्ष विभिन्न नारा र कार्यक्रममा मात्र सिमीत रहेका दिवसले बालश्रम र यौन दुरव्यहार जस्ता सस्याहरुको सामाधान गर्न सकिएको छैन ।
नेपालमा बालश्रम र यौन शोषणका गम्भीर समस्याहरू दिन प्रतिदिन बढ्दै गइरहेका छन्। कानूनी रूपमा बालश्रम निषेध भए तापनि, विभिन्न क्षेत्रमा बालबालिका अझै पनि जोखिमपूर्ण श्रममा संलग्न छन्।
आर्थिक समस्याहरू, अभिभावकको अभाव, र सरकारी तथा सम्बन्धित निकायहरूको ध्यान नपुग्दा बालश्रमको अन्त्यमा चुनौती उत्पन्न भएको छ। नेपालका कानूनहरू बालश्रम विरुद्ध भए पनि, तिनको प्रभावकारी कार्यान्वयनको कमीका कारण बालबालिकाको अधिकारको पूर्ण संरक्षण हुन नसकेको देखिन्छ।
यस अवस्थामा, बालश्रमको न्यूनीकरण तथा निर्मूलनका लागि सरकारले नीतिगत पहलहरूलाई प्रभावकारी ढंगले कार्यान्वयन गर्नुपर्ने देखिन्छ। साथै, बालबालिकाको हितमा सचेतना अभियानको सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि महत्त्वपूर्ण छ।
नेपालमा बालश्रमको समस्या जटिल छ, तथ्याङ्कले देखाउँछ कि नेपालमा लगभग ११ लाख बालबालिका श्रममा संलग्न छन्, जसमा २ लाख बालबालिका अत्यन्त जोखिमपूर्ण श्रममा छन्।
नेपालको संविधान र विभिन्न ऐनहरूले बालश्रमलाई निषेध गरेका छन्, तर यसको प्रभावकारी कार्यान्वयनको अभाव देखिन्छ। यस समस्याको मुख्य कारणहरू आर्थिक कमजोरी, अभिभावकको अनुपस्थिती, जन्म दर्ता र नागरिकताको अभाव, र गुणस्तरीय शिक्षामा पहुँच नहुनु हुन्।
बालश्रमले बालबालिकाको शारीरिक, मानसिक, र सामाजिक विकासमा गम्भीर अवरोध पुर्याउँछ, जसले उनीहरूको भविष्यमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ।
समाधानका रूपमा कानूनी कार्यान्वयनमा सुधार, सचेतना अभियानको प्रवर्द्धन, सरोकारवालाहरू बीचको सहकार्य, र श्रमिक बालबालिकाको पुनर्स्थापनाको आवश्यकता अनिवार्य देखिन्छ।
