ऋणको आवश्यकता नपर्दा राष्ट्र बैंकलाई पैसा व्यवस्थापन गर्न कठिनाई

काठमाडौं-  बैंकिङ प्रणालीमा पैसा थुप्रिँदै गएपछि, राष्ट्र बैंकले आइतबार बैंक र वित्तीय संस्थाहरूसँग ५० अर्ब रुपैयाँको निक्षेप माग गरेको थियो।

बैंकहरूले औसत ब्याजदर २.९९ प्रतिशतमा ४३ अर्ब ८५ करोड रुपैयाँ दिए। राष्ट्र बैंकले प्रणालीबाट पैसा ताने पनि, अधिक तरलता भने अझै कायम छ। राष्ट्र बैंकले पुस महिनाबाट मात्र छ पटक निक्षेप सङ्कलन उपकरण जारी गरेको छ। चालू आर्थिक वर्षको सुरूवातदेखि अहिलेसम्म, राष्ट्र बैंकले ३७ पटक निक्षेप उपकरण जारी गरी १३ खर्ब ८३ अर्ब १० करोड रुपैयाँ निक्षेप सङ्कलन गरेको छ।

बैंकहरूले कर्जा प्रवाह घटाएपछि, स्थायी निक्षेप सुविधा (एसडीएफ)को उपयोग पनि बढेको छ। आइतबार मात्रै बैंकहरूले एसडीएफमार्फत एक खर्ब २२ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँ राष्ट्र बैंकमा राखेका छन्। साउन १ गतेदेखि पुस २१ गतेसम्म, बैंकहरूले ६९ पटक एसडीएफको उपयोग गर्दै १ खर्ब २३ अर्ब ३० करोड ८० करोड रुपैयाँ राष्ट्र बैंकमा राखेका छन्।

एसडीएफमा पैसा राख्दा बैंकहरूले तीन प्रतिशत ब्याज पाउने गरेका छन्। केन्द्रीय बैंकले आइतबार, मंगलबार र बिहीबार मात्र स्थायी निक्षेप सुविधा उपलब्ध गराउँदै आएको छ। बैंकहरूबीच अन्तरबैंक कारोबारको ब्याजदर तीन प्रतिशतभन्दा तल नझर्न दिन, निक्षेप सङ्कलन उपकरण र स्थायी निक्षेप सुविधामार्फत तरलता खिचिएको छ। तर, प्रणालीमा अझै उच्च तरलता कायम छ।

हालको अवस्थामा, बैंक र वित्तीय संस्थाहरूसँग ६६ खर्ब ७५ अर्ब रुपैयाँको पैसा छ, जसमा ५३ खर्ब ६३ अर्ब रुपैयाँ कर्जा प्रवाह गरिएको छ। बैंकहरूले कर्जा निक्षेप अनुपात (सीडी रेसियो) ९० प्रतिशतमा कायम राखेर कर्जा लगानी गर्न पाउँछन्।तर अहिले, बैंकहरूले ७९ प्रतिशत मात्रै लगानी गर्न सकेका छन्, जसका कारण प्रणालीमा अझै ६ खर्ब ४४ अर्ब रुपैयाँ लगानीयोग्य पैसा छ।

निक्षेपमा वृद्धि भए पनि कर्जा मागको कमीका कारण तरलता थप थुप्रिएको देखिन्छ। रेमिट्यान्सको आगमन बढेको र आयात कम भएको कारण प्रणालीमा निक्षेपको मात्रा वृद्धि भएको छ। कर्जाको न्यूनतम माग र पुँजीकोष दबाबका कारण बैंकहरूले कर्जा लगानी गर्न सकिरहेका छैनन्। आर्थिक मन्दीका कारण उद्यमीहरूले नयाँ कर्जा मागेका छैनन्।

बजारमा उपभोग घटेकाले र उत्पादन बढाउन नसकेको कारण कर्जाको मागमा गिरावट आएको छ। सञ्चालनमा रहेका उद्योगहरू पनि पूर्ण क्षमता मा छैनन्, जसको असर बैंकहरूको कर्जा विस्तारमा परेको छ। अर्कोतर्फ, खराब कर्जा सूचिकरण बढ्दै गएपछि, बैंकहरूको ध्यान कर्जा विस्तारमा भन्दा असुलीमा बढी जान थालेको देखिन्छ।

विगतका वर्षहरूमा आकाशिएको ब्याजदरका कारण, अहिले पनि कर्जा लिएका ऋणीहरू समस्यामा छन्। अहिले ब्याजदर घटेर न्यूनतम बिन्दुमा पुगेपनि, पुरानो समस्याका कारण बैंकहरूको निष्क्रिय कर्जा मात्रा बढ्दै गएको छ। यसले बैंकहरूको कर्जा विस्तारमा कमी भने तरलताको अवस्था बढ्दै गएको छ।

अहिले कर्जाको औसत ब्याजदर एकल अंकमा छ। कात्तिक मसान्तसम्मको तथ्याङ्कअनुसार, बैंकहरूको कर्जाको औसत ब्याजदर ९.०७ प्रतिशतमा झरेको छ। ब्याजदर घट्दा पनि कर्जा माग बढ्न सकेको छैन। बैंकहरूको आधार दर घटेर ७.०३ प्रतिशतमा झरेको छ। (आर्थिक दैनिकबाट)